عنوان پایان نامه: بررسی دانش تغذیه‌ای ورزشی و دوپینگ، عادات غذايي و مصرف مكمل‌ها در ورزشکاران و مربیان تنیس

پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد در رشته‌ی

تربیت بدنی و علوم ورزشی – فیزیولوژی ورزشی ( تغذیه )

چکیده

هدف از تحقیق حاضر بررسی میزان دانش تغذيه ای و دوپینگ، عادات غذايي و میزان مصرف مكمل‌ها توسط ورزشکاران و مربیان رشته‌ی تنیس بود.

روش: آزمودنی‌های تحقیق را 162 مربی و 364 ورزشکار تنیس تشکیل می‌دادند. معیارهای ورود به تحقیق سن بالای 18 سال، سابقه حداقل سه سال بازی و شرکت در حداقل یک مسابقه معتبر کشوری بود. همچنین مربیان باید دارای حداقل کارت مربیگری درجه 3 تنیس، و حداقل به 10 نفر بازیکن تنیس تمرین داده باشند. جهت انجام این تحقیق از دو پرسشنامه استاندارد استفاده شد. برای اجرا، محقق به شهرهای شیراز، اصفهان، بندر عباس، تهران و مشهد که با نمونه گیری خوشه ای هدفمند انتخاب شده بودند مسافرت، و پرسشنامه‌ها را بین ورزشکاران و مربیان که در دسترس بودند توزیع و پس از تکمیل، دریافت کرد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده‌ی از برنامه‌ی SPSS-20 انجام شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که ورزشکاران و مربیان تنیس مورد مطالعه از دانش تغذیه ورزشی و دانش دوپینگ ناکافی برخوردارند. عادات غذایی ورزشکاران نیز نیاز به ارتقای بیشتری دارد. علاوه بر این، آزمودنی‌هایی که در دوره‌های تغذیه شرکت کرده بودند، از دانش و عادات غذایی بهتری برخوردار بودند. 08/73 درصد از کل ورزشکاران حداقل از یک مکمل استفاده کرده‌اند. در خصوص دلایل ورزشکاران برای استفاده از مكمل‌ها می‌توان گفت که 56/83 درصد از آنان از مكمل‌ها با دلایل درستی استفاده کرده‌اند، درحالی که 44/16 درصد از آنان دلیل نادرستی برای استفاده داشتند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون مشخص نمود که بین دانش تغذیه و عادات غذایی، رابطه مثبت معنادار(01/0P≤ )، و بین دانش دوپینگ و میزان مصرف مكمل‌ها، رابطه منفی معناداری (05/0P≤ ) وجود دارد. اما بین دانش تغذیه و میزان مصرف مكمل‌ها، رابطه معناداری (05/0P≤ ) وجود ندارد. مهمترین منبع اطلاعاتی ورزشکاران در زمینه تغذیه و مصرف مكمل‌ها مربیان می‌باشند. علاوه بر این، 61 درصد از ورزشکاران، به توصیه‌های مربی در مورد دوپینگ اعتماد دارند. 92/26 درصد از ورزشکاران و 01/29 درصد از مربیان معتقدند که از دوپینگ در ایران به ندرت استفاده می‌شود.

بحث و نتیجه گیری: در مجموع نتایج، تحقیق حاضر نشان داد که با توجه به دانش کم مربیان و ورزشکاران در زمینه‌ی تغذیه‌ای ورزشی و دوپینگ و دلایل اشتباه بعضی ورزشکاران برای استفاده از مكمل‌ها، باید برای آزمودنی‌ها کلاس‌های آموزشی بیشتری در همه زمینه‌های دانش تغذیه، دوپینگ و مكمل‌های غذایی برگذار شود.

واژه‌های کلیدی: دانش تغذیه ورزشی، دانش دوپینگ، عادات غذایی، مکمل ، تنیس.

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- مقدمه 2

1-2- بیان مساله 6

1-3- ضرورت و اهمیت تحقیق 15

1-4- اهداف تحقیق 18

1-4-1- هدف کلی 18

1-4-2- اهداف اختصاصی 19

1-5- سؤالات تحقیق 20

1-6- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیر‌ها 21

1-6-1- تعاریف مفهومی 21

1-6-1-1- تغذیه 21

1-6-1-2- تغذیه ورزشی 21

1-6-1-3- دانش تغذیه 21

1-6-1-4- دوپینگ 21

1-6-1-5- عادات غذایی 22

1-6-1-6- مكمل‌های ورزشی 22

1-6-1-7- ورزش تنیس 22

1-6-2- تعاریف عملیاتی 22

1-6-2-1- ورزشکار تنیس 22

1-6-2-2- مربی تنیس 23

عنوان صفحه

1-6-2-3- دانش تغذیه 23

1-6-2-4- دانش دوپینگ 23

1-6-2-5- عادات غذایی 23

1-6-2-6- میزان مصرف مكمل‌ها 23

فصل دوم: مفاهیم بنیادی و پیشینه تحقیق

2-1- مفاهیم بنیادی 25

2-1-1- اهمیت تغذیه برای ورزش تنیس 25

2-1-2- فیزیولوژی تنیس 27

2-1-3- اثرات زیست محیطی بر تنیس 30

2-1-4- توصیه‌های عمومی مصرف درشت مغذی‌ها و انرژی برای بازی تنیس 31

2-1-4-1- توصیه‌های تغذیه‌ای مصرف کربوهیدرات 32

2-1-4-2- توصیه‌های تغذیه‌ای مصرف پروتئین 33

2-1-4-3- توصیه‌های تغذیه‌ای مصرف چربی 35

2-1-5- توصیه‌های تغذیه‌ای مصرف ریز مغذی‌ها 36

2-1-6- نیازهای الکترولیت‌ها و مایعات برای آب گیری مجدد(آب رسانی) 37

2-1-7- زمان بندی تغذیه برای ریکاوری در تنیس 40

2-1-8- اقدامات تغذیه‌ای بازیکنان تنیس 42

2-1-9- تغذیه برای مسابقات 43

2-1-10- تغذیه و دوره تمرین 45

2-1-11- دوپینگ در ورزش 48

2-1-12- انواع دوپینگ 49

2-1-12-1- داروهای محرک 49

2-1-12-1-1- عوارض جانبی داروهای محرک 49

عنوان صفحه

2-1-12-2- دوپینگ خونی 50

2-1-12-2-1- عوارض جانبی دوپینگ خون 50

2-1-12-3- دوپینگ ژنی 51

2-1-12-3-1- انواع دوپینگ ژنی 51

2-1-12-3-1-1- دوپینگ ژن رمز کننده 51

2-1-12-3-1-2- دوپینگ ژنی عضلات 52

2-1-12-3-1-3- دوپینگ ژنی عروق 52

2-1-12-3-2- تشخیص دوپینگ ژنی 52

2-1-12-3-3- عوارض جانبی دوپینگ ژنی 53

2-1-13- مكمل‌های غذایی 54

2-1-14- خوراکی‌های ورزشی 55

2-1-14-1- بارهای ورزشی 55

2-1-14-2- نوشیدنی‌های ورزشی 56

2-1-15- مكمل‌های کاهش وزن 57

2-1-15-1- کارنتین (ال – کارنتین) 57

2-1-15-2- کیتوسان 58

2-1-15-3- بهار نارنج ( عرق پرتقال تلخ ) 58

2-1-15-4- اسید لینولیک مزدوج 59

2-1-15-5- گوارانا 59

2-1-15-6- اسید هیدروکسی سیتریک 59

2-1-15-7- پیروات 60

2-1-15-8- افدرین 60

2-1-15-9- کافئین 61

عنوان صفحه

2-1-16- ویتامین‌ها و مواد معدنی 62

2-1-16-1- ویتامین‌ها 62

2-1-16-2- مواد معدنی 62

2-1-17- مكمل‌های عضله ساز 63

2-1-17-1- اسیدهای آمینه 64

2-1-17-2- اسیدهای آمینه شاخه دار 65

2-1-17-3- مكمل‌های پروتئین 65

2-1-17-3-1- پروتئین وی 66

2-1-17-3-2- پروتئین کازئین 66

2-1-17-3-3- پروتئین سویا 67

2-1-17-3-4- پروتئین تخم مرغ 67

2-1-17-4- گلوتامین 68

2-1-17-5- آندروستندیون و دی هیدرو اپی آندرواستندیون 68

2-1-17-6- کراتین 69

2-1-17-7- اسید بتا هیدروکسی بتا متیل بوتیرات 70

2-1-17-8- تریبولوس 70

2-1-17-9- آرژنین 71

2-1-18- مكمل‌های حمایتی مشترک 71

2-1-18-1- سولفات کندرویتین 71

2-1-18-2- گلوکوزامین 72

2-1-18-3- متیل سولفونیل متان 72

2-1-19- آلودگی به مكمل‌ها 73

عنوان صفحه

2-2- پیشینه تحقیق 73

2-2-1- دانش تغذیه و عادات غذایی 73

2-2-2- دانش دوپینگ 81

2-2-3- مصرف مكمل‌ها 84

فصل سوم: روش تحقیق

3-1- روش تحقیق 90

3-2- جامعه آماری، روش نمونه گیری و نمونه‌ها 91

3-3- متغیر‌های تحقیق 92

3-3-1- متغیرهای تحقیق 92

3-3-1-1- متغیر‌های جمعیتی- اجتماعی 92

3-3-1-2- متغیر‌های ورزشی 92

3-3-1-3- متغیر‌های مربوط به تغذیه ورزشی 92

3-3-1-4- متغیر‌های مربوط به دوپینگ 92

3-3-1-5- دانش تغذیه ورزشی 92

3-3-1-6- دانش دوپینگ 92

3-3-1-7- عادات غذایی 92

3-3-1-8- میزان مصرف مكمل‌ها 92

3-3-2- متغیرهای مداخله گر 93

3-3-2-1- متغیرهای مداخله گر قابل کنترل 93

3-3-2-2- متغیرهای مداخله گر غیر قابل کنترل 93

3-4- ابزار و وسایل تحقیق 93

3-5- روش اجرای تحقیق 95

3-6- روش اندازه گیری متغیر‌ها 95

عنوان صفحه

3-6-1- متغیر‌های جمعیتی- اجتماعی 95

3-6-2- متغیر‌های ورزشی 96

3-6-3- متغیر‌های مربوط به تغذیه ورزشی 96

3-6-4- متغیر‌های مربوط به دوپینگ 96

3-6-5- عادات غذایی 97

3-6-6- دانش تغذیه 99

3-6-7- دانش دوپینگ 100

3-6-8- میزان مصرف مكمل‌ها 101

3-7- تجزیه و تحلیل آماری متغیر‌ها 104

فصل چهارم: یافته‌هاي پژوهش

4-1- تجزیه و تحلیل توصیفی داده‌ها 106

4-1-1- اطلاعات توصیفی ویژگی‌های فردی آزمودنی‌ها 106

4-1-2- توزیع سطح تحصیلات ورزشکاران 107

4-1-3- توزیع سطح تحصیلات مربیان 108

4-2- بررسی سؤالات پژوهش 109

4-2-1- سؤال اول پژوهش 110

4-2-2- سوال دوم پژوهش 112

4-2-3- سوال سوم پژوهش 114

4-2-3-1- آیا در دانش تغذیه بین مربیانی که در کلاس تغذیه شرکت کرده یا نکرده‌اند تفاوت معناداری وجود دارد ؟ 116

4-2-3-2- آیا در دانش تغذیه بین ورزشکارانی که در کلاس تغذیه شرکت کرده یا نکرده‌اند تفاوت معناداری وجود دارد ؟ 117

4-2-3-3- آیا تفاوت معناداری در دانش تغذیه ورزشکاران و مربیان وجود دارد؟ 118

عنوان صفحه

4-2-3-4- آیا در دانش تغذیه مربیان و ورزشکارانی که در کلاس تغذیه شرکت کرده‌اند تفاوت معناداری وجود دارد؟ 119

4-2-3-5- آیا در دانش تغذیه مربیان و ورزشکارانی که در کلاس تغذیه شرکت نکرده‌اند تفاوت معناداری وجود دارد؟ 120

4-2-4- سوال چهارم پژوهش 121

مقدمه

به دلایل شغلی، نظامی، ورزشی و اوقات فراغت، علاقمندی به نیازهای تغذیه‌ای فعالیت‌ها تاریخچه‌ی طولانی دارد (پورتر^[1]، 1999). تقریبا در مدت زمان بین 370 تا 460 قبل از میلاد بقراط جنبه‌های مرتبط با سلامت رژیم غذایی را به ورزشکاران توصیه و مطرح کرد. جالینوس نیز در بین سال‌های 129-216 میلادی توسط امپراطور روم مارکوس اورلیوس برای نیازهای پزشکی و جراحی گلادیاتورها منصوب شد. این امر به مشاوره مربیان گلادیاتورها و کارکنان مرتبط و کسانی که رژیم‌های غذایی رزمندگان را طراحی و آماده می‌کردند، گسترش یافت. در زمانی بین 389-384 میلادی وجتیوس رساله خلاصه علم نظامی را نوشت که شامل توجه و توصیه‌هایی به نیازهای تغذیه‌ای نیروهای زمینی رومی بود (ویپ، وارد و‌هاسال^[2]، 1998). حدود دو هزار سال بعد، یک بررسی جامع از عملکرد ورزشی و تغذیه توسط سازمان‌های آکادمی تغذیه و رژیم‌های غذایی، متخصصین تغذیه از کانادا و کالج آمریکایی پزشکی ورزشی عنوان کرده ‌است که فعالیت بدنی، عملکرد ورزشی، و ریکاوری از تمرین با تغذیه مطلوب افزایش می‌یابد این سازمان‌ها انتخاب مناسب غذاها و مایعات، زمان مصرف و انتخاب مکمل‌ها برای سلامت و عملکرد ورزشی مطلوب را توصیه کرده‌اند (رودریگز، دی‌مارکو و لانگلی^[3]، 2009). دکتر دیوید کیستل^[4]، یکی از شناخته شده ‌ترین محققان در زمینه علوم ورزشی، گفته ‌است که علاوه بر محدودیت‌های اعمال شده با وراثت و تمرین، هیچ عامل دیگری نقش بیشتری در عملکرد مطلوب نسبت به رژیم غذایی ندارد (کیستل، 2013).

از آنجايي که اهمیت تغذیه‌ي سالم، مطلوب و کافی در ورزشکاران و ارتباط آن با موفقیت و بهبود اجرايی آنان کاملا ثابت شده است (انجمن رژیم غذایی آمریکا^[5]،2000؛ برک، لوکس و برود^[6]، 2006) جاي هیچ گونه تردیدی نيست که با توسعه‌ي دانــش تغذیه‌ای و عادات غذايي مي‌توان در هر چه پر بار تر کردن ورزش جامعه و در نتیجه آثار مثبت و همه جانبه‌ي آن در همه‌ي ابعاد قدم‌هاي موثری برداشت. واردل، پارمنتر و والر^[7]( 2000 ) دانش تغذيه‌اي را به عنوان يک فاکتور مهم در انتخاب غذا دانسته، بر دانش تغذيه‌اي به عنوان هدفی که مي‌توان از طریق آن سلامتی و اجراي ورزشی عالی را توسعه داد تاكيد مي‌کنند. ولی متاسفانه اکثر تحقیقات نشان دهنده‌ي پايين بودن سطح دانش تغذيه‌اي در ورزشکاران و حتی مربیان است (النمیری^[8]، 2001). اين امر حتی در ورزشکاران نوجوان و جوان، دانش آموزان و دانشجویان نیز کاملا مشهود می‌باشد (شوارتز^[9]، 2014؛ لاپوتا^[10]، 2013؛ پو^[11] ،2005؛ جوزویاک و آنکونا-لوپز^[12]، 2004). رژیم و عادات غذايي بسیاری از ورزشکاران به علت محدودیت و پايين بودن دانش تغذيه‌اي عمومی و ورزشی ناکافی است. کم بودن منابع آموزشی در زمینه‌ي تغذيه يکي از مشکلات ورزشکاران و در نتیجه عادات غلط غذايي در گروه‌هاي مختلف ورزشکاران شده است. برگزاری کلاس‌هاي آموزشی بي‌شک يکي از مهم‌ترین راه حل‌هاي رفع اين معضل است (کونکیل، بیل، باربارا^[13]، 2001). زاویلا، ستیب و هوگنبوم^[14] ( 2003 ) در تحقیقات خود متوجه شدند دوندگاني که در کـلاس‌ها و دوره‌هاي آموزشی تغذيه شرکت کرده‌ بودند، به طور معناداری از دانش تغذيه‌اي بیشتری برخوردار بودند.

مربیان تیم‌هاي ورزشی همیشه با اين مساله که افراد فعال و شرکت کننده در فعالیت‌هاي بدنی دارای چه نیاز‌هاي تغذيه‌اي هستند مواجه مي‌باشند (اسماعیل، واندری و زاوایه^[15]، 1995). پايين بودن سطح دانش تغذيه‌اي مربیان تیم‌هاي دانشگاهی موجب ایجاد عادات غذايي غلط و در نتیجه پايين آمدن سطح اجراي ورزشی ورزشکاران دانشگاهی شده است (وولینسکی^[16]، 1998). تحقیقات، نشان دهنده‌ي نیاز به افزایش اطلاعات تغذيه‌اي در مربیان
و مسؤولان تیم‌ها است. نیاز به اين امر به خصوص با بالا رفتن سطح ورزش افزایش بیشتری پیدا مي‌ کند. علاقه ورزشکاران به اطلاعات تغذيه‌اي مي ‌تواند …